2026-01-21
Polskie Towarzystwo Stomatologii Dziecięcej opublikowało nowe zalecenia higieniczno-profilaktyczne w zakresie higieny jamy ustnej dla dzieci powyżej 6. roku życia. Rekomendacje podkreślają znaczenie pięciu prostych kroków, które zapobiegają próchnicy i wspierają prawidłowy rozwój dziecka.

Kluczowa rola zdrowych zębów

Eksperci z Polskiego Towarzystwa Stomatologii Dziecięcej podkreślają, że zdrowe zęby i dziąsła są niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania i rozwoju dziecka. To dzięki nim m.in. możliwe jest komfortowe gryzienie i prawidłowe żucie pokarmów. Stan zdrowia jamy ustnej ma również znaczenie dla rozwoju mowy i połykania. Problemy stomatologiczne mogą natomiast obniżać aktywność dziecka, wpływać na jego koncentrację, pewność siebie oraz kontakty społeczne. Nieleczona próchnica i stany zapalne dziąseł zwiększają też ryzyko infekcji ogólnoustrojowych, często będąc przyczyną dyskomfortu i absencji w szkole.

Niestety w Polsce zmiany próchnicowe, bóle zębów czy stany zapalne dziąseł, są u dzieci bardzo częste. Co więcej, próchnica zębów jest jedną z najbardziej rozpowszechnionych przewlekłych chorób u dzieci i młodzieży na całym świecie. Według szacunków Ministerstwa Zdrowia, w kraju dotyczy ona niemal 82% sześciolatków[1]. W odpowiedzi na ten problem, Polskie Towarzystwo Stomatologii Dziecięcej we współpracy z Mars Polska, producentem bezcukrowych gum Orbit, przedstawiło nowe rekomendacje higieniczno-profilaktyczne dla rodziców i opiekunów dzieci powyżej 6. roku życia w zakresie higieny jamy ustnej. Mars Polska od lat, we współpracy z ekspertami i partnerami, angażuje się w promowanie prawidłowych zasad higieny jamy ustnej poprzez działania edukacyjne skierowane do dzieci szkolnych oraz ich rodziców.

- Profilaktyka jamy ustnej powinna rozpoczynać się od najmłodszych lat, a jej skuteczność zależy przede wszystkim od regularności i wykształcenia właściwych nawyków. Skala problemu próchnicy podkreśla potrzebę prostych kroków higienicznych, które nie tylko chronią zęby mleczne i stałe, ale realnie poprawiają jakość życia dziecka - mówi prof. Dorota Olczak-Kowalczyk, Prezeska Polskiego Towarzystwa Stomatologii Dziecięcej.

Nowe standardy profilaktyki jamy ustnej u dzieci opierają się na pięciu kluczowych działaniach: regularnym szczotkowaniu zębów pastą z fluorem; codziennym oczyszczaniu przestrzeni międzyzębowych i języka; żuciu bezcukrowej gumy po posiłkach, kiedy nie ma możliwości umycia zębów; kształtowaniu od dzieciństwa prawidłowych nawyków żywieniowych oraz systematycznych wizytach kontrolnych u stomatologa.

Szczotkowanie zębów dwa razy dziennie pastą z fluorem

Dzieci powinny myć zęby dwa razy dziennie: przed pójściem spać oraz co najmniej jeszcze jeden raz w ciągu dnia, np. po śniadaniu. Szczotkowanie powinno trwać około 2 minuty i docierać do trzech powierzchni każdego zęba. Dzieci powyżej 6. roku powinny używać pasty z odpowiednią zawartością fluoru. Co istotne, po umyciu zębów zaleca się wypluć pozostałości pasty, bez płukania ust wodą. Dzięki temu fluor zawarty w paście ma szansę zadziałać, co jest korzystne dla remineralizacji szkliwa.

Jak stwierdzają eksperci PTSD, dzieci mogą korzystać z różnych rodzajów szczoteczek, kluczowe znaczenie ma bowiem prawidłowa technika mycia zębów oraz odpowiednie dopasowanie rozmiaru szczoteczki do wielkości jego jamy ustnej. Podkreślają też, że szczoteczkę należy dokładnie opłukać po każdym myciu. Powinna być też przechowywana do wyschnięcia w pozycji pionowej i wymieniana co 3-4 miesiące (lub częściej przy zużyciu włosia lub po infekcji).

Szczotkowanie powinno odbywać się z udziałem lub pod kontrolą rodziców. Szczególną uwagę powinni oni zwracać na dokładność oczyszczania zębów trzonowych. Rekomenduje się, aby opiekunowie współuczestniczyli w myciu zębów dzieci do 8-9., a nawet 10. roku życia.

Codzienne oczyszczanie przestrzeni międzyzębowych i języka

Według zaleceń, w codziennej higienie jamy ustnej warto zwrócić uwagę również na odpowiednie oczyszczanie przestrzeni między zębami oraz powierzchni języka.

-  Przestrzenie międzyzębowe to szczególnie trudno dostępne miejsca, których nie jest w stanie dokładnie oczyścić nawet staranne szczotkowanie. To właśnie tam najczęściej gromadzą się resztki pokarmowe i bakterie, a ich długotrwałe zaleganie sprzyja powstawaniu próchnicy na powierzchniach stycznych oraz rozwojowi stanów zapalnych dziąseł. Regularne oczyszczanie tych obszarów, jak i języka, jest kluczowe dla pełnej profilaktyki jamy ustnej - podkreśla dr hab. n.med. Anna Turska-Szybka, Członkini Zarządu Polskiego Towarzystwa Stomatologii Dziecięcej.

Raz dziennie, najlepiej wieczorem, należy nitkować zęby dziecka. U dzieci w wieku 6-8 lat rodzic powinien pomagać i nadzorować tę czynność, a samodzielność w tym zakresie zwykle pojawia się około 8-10 roku życia. Jednak nawet wtedy warto, by opiekunowie okresowo kontrolowali prawidłowość wykonywanej techniki.

Dodatkowym elementem wartym stosowania są płyny do płukania. Nie należy ich jednak stosować jako jedynego zabiegu higienicznego. Szczególnie zalecane są u dzieci użytkujących aparaty ortodontyczne oraz u których stwierdzono zmniejszone wydzielanie śliny. Zaleca się używać około 10 ml płukanki przez 1-2 minuty około 20-30 minut (lub dłużej) po szczotkowaniu pastą z fluorem.

Żucie bezcukrowej gumy po posiłkach

W opracowanych standardach zwrócono także uwagę, że żucie bezcukrowej gumy zwiększa wydzielanie śliny, która neutralizuje kwasy powstałe w jamie ustnej po jedzeniu. Wypłukiwane są też resztki jedzenia i bakterie. Żucie bezcukrowej gumy wspomaga też remineralizację szkliwa oraz hamuje rozwój bakterii próchnicotwórczych.

Eksperci z PTSD podkreślają, że guma nie powinna być jednak stosowana u dzieci poniżej 4-5 roku życia oraz u pacjentów z wadami zgryzu czy aparatem ortodontycznym. Decyzja o wprowadzeniu do diety bezcukrowej gumy do żucia należy do rodziców lub opiekunów. Powinni oni uwzględnić indywidualne predyspozycje dziecka, takie jak pełne uzębienie oraz świadomość, że gumy nie należy połykać ani żuć jej podczas aktywności fizycznej.

Właściwe nawyki dietetyczne

W opracowanych rekomendacjach podkreślono kluczową rolę diety dzieci.

-  Właściwe nawyki żywieniowe wspierają remineralizację szkliwa, a niewłaściwe - sprzyjają rozwojowi próchnicy. Produkty bogate w węglowodany proste stanowią główny czynnik ryzyka, ponieważ bakterie próchnicotwórcze obecne w jamie ustnej przekształcają cukry w kwasy demineralizujące szkliwo. Dodatkowo częste podjadanie i picie słodzonych napojów wydłużają czas, w którym szkliwo jest narażone na działanie kwasów, zwiększając ryzyko powstawania ubytków - podkreśla lek. dent. Magdalena Kukurba-Setkowicz, Członkini Polskiego Towarzystwa Stomatologii Dziecięcej.

Wskazane jest, by w diecie dzieci nie dopuszczać do nadmiernego spożycia produktów takich jak słodycze, ciasta, chipsy, chrupki, słodzone napoje i soki owocowe. Pomiędzy posiłkami najlepiej podawać dziecku wodę. Zalecane są 3 główne posiłki dziennie oraz 1-2 odpowiednio zbilansowane przekąski, a także unikanie podjadania, zwłaszcza przed snem.

Regularne wizyty u stomatologa

Kontrole stanu zębów warto odbywać co 3-6 miesięcy, czyli 2-4 razy do roku. Pozwoli to, nie tylko na wczesne wykrycie próchnicy czy problemów ze zgryzem, ale też skontrolowanie, czy codzienna higiena zębów jest skuteczna. Podczas wizyt stomatolog może doradzić profesjonalne zabiegi pielęgnacyjne i przygotować indywidualny plan, który pomoże dziecku utrzymać zdrowy uśmiech na co dzień.

Pełna treść zaleceń higieniczno-profilaktycznych w zakresie higieny jamy ustnej dla dzieci powyżej 6. roku życia pod poniższym linkiem: Zalecenia-PTSD-dla-dzieci-powyzej-6-r.-z-w-zakresie-higieny-jamy-ustnej.pdf

 

 

---

[1] Monitorowanie stanu zdrowia jamy ustnej populacji polskiej i jego uwarunkowań w latach 2016-2020. Ocena stanu zdrowia jamy ustnej i jego uwarunkowań w populacji polskiej w wieku 6, i 10 oraz 15 lat w 2018 roku, red. Dorota Olczak-Kowalczyk. Oficyna Wydawnicza Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego, Warszawa 2019.

Nadesłał: SP167613